Янгиликлар
23
Kontrafakt mahsulotlardan himoyalanish va unda tovar belgisining ahamiyati
Bozor iqtisodiyoti sharoitida halol raqobat, iste’molchi huquqlarini ta’minlash va tadbirkorlik subyektlarining qonuniy manfaatlarini himoya qilish ustuvor vazifalardan biridir. Afsuski, kontrafakt mahsulotlar muammosi ushbu jarayonlarga jiddiy to‘sqinlik qilmoqda. Soxta yoki noqonuniy ravishda ishlab chiqarilgan mahsulotlar nafaqat iqtisodiy zarar keltiradi, balki fuqarolarning sog‘lig‘i va xavfsizligiga ham tahdid soladi. Shu bois kontrafaktga qarshi kurashish masalasi davlat, biznes va jamiyatning umumiy sa’y-harakatini talab etadi.
Bugungi kunda mamlakatimiz iqtisodiyotiga jiddiy xavf tug‘dirayotgan omillardan biri – xorijda ishlab chiqarilgan kontrafakt mahsulotlarning respublikamiz hududiga olib kirilishi hamda ichki bozorlarda yashirin ravishda tayyorlanishidir. Shu bois, bunday salbiy holatlarning oldini olish va ularga qarshi samarali kurashish dolzarb vazifalardan biri bo‘lib qolmoqda.
Kontrafakt mahsulot nima?
Kontrafakt mahsulot – bu mualliflik huquqi, turdosh huquqlar yoki tovar belgisi egasining ruxsatisiz ishlab chiqarilgan hamda muomalaga kiritilgan mahsulotdir. Ko‘pincha bunday mahsulotlar mashhur brendlar nomi va belgisidan noqonuniy foydalanadi. Natijada iste’molchi asl va soxta mahsulotni ajratishda qiynaladi.
Kontrafaktning salbiy oqibatlari
Birinchidan, kontrafakt mahsulotlar iqtisodiyotga zarar yetkazadi: soliq tushumlari kamayadi, halol ishlab chiqaruvchilar daromaddan mahrum bo‘ladi. Ikkinchidan, mahsulot sifati nazoratsiz bo‘lgani sababli iste’molchi sog‘lig‘iga xavf tug‘ilishi mumkin (ayniqsa dori vositalari, oziq-ovqat, maishiy texnika sohasida). Uchinchidan, intellektual mulk huquqlarining buzilishi innovatsion faoliyatni susaytiradi.
Tovar belgisining o‘rni va ahamiyati
Tovar belgisi – bu mahsulot yoki xizmatni boshqa ishlab chiqaruvchilardan farqlash imkonini beruvchi belgi (nom, logotip, tasvir, kombinatsiya
va boshqalar)dir. U quyidagi muhim funksiyalarni bajaradi:
• Identifikatsiya funksiyasi: iste’molchiga mahsulot manbasini aniq ko‘rsatadi.
• Kafolat funksiyasi: ma’lum sifat darajasi va obro‘ni ifodalaydi.
• Reklama funksiyasi: brendning bozordagi o‘rnini mustahkamlaydi.
• Huquqiy himoya vositasi: ro‘yxatdan o‘tkazilgan tovar belgisi egasiga vakolatli organlar hamda sud tartibida o‘z huquqlarini himoya qilish imkonini beradi.
Aynan tovar belgisi kontrafaktga qarshi kurashda asosiy huquqiy mexanizm hisoblanadi. Belgining davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishi uning huquqiy maqomini mustahkamlaydi va noqonuniy foydalanish holatlariga nisbatan choralar ko‘rish imkonini yaratadi.
Himoyalanish mexanizmlari
Kontrafakt mahsulotlardan himoyalanish quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshiriladi:
1. Huquqiy choralar: tovar belgisini belgilangan tartibda ro‘yxatdan o‘tkazish, bojxona organlari reyestriga kiritish, sud orqali zarar undirish.
2. Texnologik vositalar: maxsus himoya belgilarini qo‘llash (QR-kod, gologramma, markirovka).
3. Nazorat va monitoring: bozorda muntazam tekshiruvlar o‘tkazish, onlayn savdo maydonchalarini kuzatish.
4. Aholini xabardor qilish: iste’molchilarga asl mahsulotni qanday aniqlash bo‘yicha tushuntirish ishlari olib borish.
Kontrafaktga qarshi kurashda faqat davlat organlari emas, balki iste’molchilar ham faol bo‘lishi zarur. Xarid vaqtida mahsulotning qadoqlanishi, sertifikati, ishlab chiqaruvchi haqidagi ma’lumotlar va tovar belgisiga e’tibor qaratish muhimdir. Shubhali holatlarda vakolatli organlarga murojaat qilish fuqarolik mas’uliyatining namunasidir.
Kontrafakt mahsulotlarga qarshi kurash – bu iqtisodiy xavfsizlik, iste’molchi huquqlari va intellektual mulkni himoya qilish masalasidir. Tovar belgisi esa ushbu kurashda asosiy huquqiy va amaliy vosita sifatida maydonga chiqadi. Uni ro‘yxatdan o‘tkazish, faol himoya qilish va jamoatchilikni xabardor etish orqali bozorni soxta mahsulotlardan tozalash mumkin. Zero, qonuniylik va halollik ustuvor bo‘lgan jamiyatda sifatli mahsulot va adolatli raqobat barqaror taraqqiyot garovidir.
Sh.Elmurodov
Navoiy viloyat adliya boshqarmasi
Intellektual mulk huquqlarini himoya
qilish sho‘basi boshlig‘i